Omówiliśmy już, czym jest orientacja przestrzenna oraz jak określić, czy u naszego dziecka jest ona dobrze rozwinięta. Dziś pora na najprzyjemniejszą część cyklu, czyli przykłady zabaw, które rozwijają orientację przestrzenną! Proponujemy je dzieciom w wieku przedszkolnym, czyli od 3 do 6 roku życia

TRZYLATKI

Już u trzylatków można i trzeba kształtować świadomość schematu własnego ciała (“lewa ręka”, “prawa noga”). Warto dziecko zachęcać do rysowania postaci człowieka, choćby samych kresek, za pomocą różnych technik plastycznych, uświadamiać relacje pomiędzy własną osobą a otoczeniem.

Proponowane zabawy:

1. Zabawy z lustrem – oglądanie i nazywanie części własnego ciała.
2. Nazywanie części ciała misia lub lalki.
3. Nazywanie części ciała postaci lub zwierzątka na ilustracji.
4. Zachęcanie dziecka do uzupełniania brakujących części postaci na ilustracji (pomocne może być też rysowanie lub układanie magnetycznych puzzli)
5. Uczenie i rozumienie pojęć: na, pod, za, obok, za mną, przede mną, przód, tył, do przodu, do tyłu poprzez zabawę.

CZTEROLATKI

U czterolatków, poza uczeniem schematu własnego ciała, można już kształtować świadomość schematu ciała u drugiej osoby. Nadal zachęcać do rysowania postaci – zwracać uwagę na elementy, uczyć rozumienia i stosowania pojęć związanych z miejscem dziecka w przestrzeni i położeniem przedmiotów wokół niego.

Zabawy:

1. Kształtowanie świadomości własnego ciała i schematu drugiej osoby (dotykanie, nazywanie, oglądanie w lustrze), uświadamianie zgodności stron względem osi pionowej (“po lewej stronie masz serduszko, i to oczko jest po lewej stronie, i to uszko jest po lewej stronie” itd.).
2. Rysowanie / tworzenie coraz bardziej rozbudowanych schematów rysunku człowieka (niezbędna będzie słowna instrukcja).
3. Świadome poruszanie się w przestrzeni (zabawy typu: idź do przodu, cofnij się, połóż przedmiot przed sobą, przejdź pod sznurkiem, stań na krzesełku, połóż klocek pod stołem, itp.).

PIĘCIOLATKI

U pięciolatków można kształtować orientację kierunkową w schemacie własnego ciała i w schemacie drugiej osoby (“prawa ręka pokazuje w górę“). Należy także wdrażać pięciolatki do odzwierciedlania właściwych proporcji na rysunku oraz zachęcać do wykonywania prostych poleceń związanych z poruszaniem się w przestrzeni.

Proponowane aktywności:

1. Kształtowanie świadomości własnego ciała poprzez nazywanie części ciała i kierunków od jego osi: lewa – prawa, góra – dół, przód – tył.
2. Świadome przemieszczanie się w przestrzeni pod dyktando i próby nazywania przez dziecko kierunków, w których się porusza. Aby dziecku ułatwić zapamiętanie stron prawa – lewa, można – za jego przyzwoleniem – umieścić na rączce, którą najczęściej wybiera do rysowania, umowny znak.
3. Poznawanie schematu ciała drugiej osoby, przyjmowanie punktu widzenia tej osoby, określanie położenia przedmiotów w stosunku do sylwetki ciała drugiej osoby (np.: od Adasia do przodu, od Adasia w lewo, za Adasiem).
4. Porozumiewanie się z innymi za pomocą gestów i mimiki (opowiadania ruchowe, ilustrowanie gestami wierszy, opowiadań i piosenek).

SZEŚCIOLATKI

U sześciolatków należy kształtować orientację kierunkową w schemacie ciała i w przestrzeni oraz wdrażać do pełnego rozumienia poleceń związanych z poruszaniem się w określonych kierunkach. Sześciolatki powinny umieć określić miejsce drugiego człowieka w przestrzeni oraz miejsca przedmiotów względem siebie i innych obiektów.

Konieczne jest także, aby dziecko sześcioletnie umiało przedstawić relacje przestrzenne na płaszczyźnie. Jest to bowiem wstępny etap do rozumienia treści przedstawianych za pomocą symboli graficznych (mapy, wykresy, tabele, diagramy).

Proponowane aktywności:

1. Słowne określanie kierunków w schemacie własnego ciała i w przestrzeni, w której dziecko się porusza lub przemieszcza przedmioty.

2. Słowne określanie miejsca w którym się znajduje dziecko lub inna osoba. Ustalanie, co widzi druga osoba w określonej sytuacji i porównywanie z własnym punktem widzenia.

3. Wytyczanie kierunków od obranego przedmiotu (na lewo od stołu, pod stołem, na prawo od drzwi, próby słownego określania drogi prowadzącej np.: z domu do najbliższego sklepu itp.).

4. Orientowanie się na kartce papieru. Ustalenie, gdzie jest góra kartki, prawy brzeg kartki, górny lewy róg kartki itp.).

5. Nauka rysowania na kartce papieru zgodnie z poleceniem.

6. Zapoznanie ze sposobami przedstawiania przestrzeni na płaszczyźnie (mapa, plan, ilustracja).

Na koniec ważna uwaga. Dziecko rozpoczynające naukę w klasie pierwszej, powinno być zdecydowane, co do wyboru ręki piszącej. W tym wieku niezdecydowanie co do strony, przekładanie ołówka jednej ręki do drugiej w trakcie rysowania lub pisania jest zjawiskiem niekorzystnym, i może poważnie przeszkodzić w nabywaniu orientacji przestrzennej.

Autor: Małgorzata Chorąży-Gomoła, pedagog