Umiejętności związane ze sferą orientacji przestrzennej to między innymi:

  • określanie środka (jako punktu odniesienia),
  • odróżnianie prawej strony od lewej, zarówno w schemacie własnego ciała, jaki i w przestrzeni
  • określanie odległości/umiejscowienia/relacji pomiędzy przedmiotami,
  • orientacja w schemacie ciała innej osoby (zarówno stojącej obok, jak i naprzeciwko).

Te umiejętności są niezbędne, gdyż umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie w świecie. I my dorośli, i dzieci, korzystamy z nich wiele razy dziennie. W zabawie, podczas spaceru, w prośbach i poleceniach, określeniu umiejscowienia danej rzeczy. Orientacja przestrzenna to innymi słowy umiejętność identyfikowania siebie i elementów otoczenia (czyli innych ludzi, przedmiotów, zwierząt, roślin itd.) i prawidłowego określania swojego położenia względem wybranego obiektu (osoby, drzewa, budynku itp.).

Prawidłowe kształtowanie orientacji przestrzennej dzieje się w kilku etapach. Po pierwsze, ukształtowane poczucie samego siebie i właściwa orientacja w schemacie własnego ciała. W dalszej kolejności dziecko zaczyna określać położenie przedmiotów w stosunku do własnego ciała – tych w zasięgu ręki, jak i znajdujących się tylko w zasięgu wzroku. Kolejną umiejętnością jest zdolność do przeniesienia schematu własnego ciała na innych ludzi lub przedmioty w otoczeniu. Dzięki temu dziecko rozumie, że wszyscy ludzie serce mają po lewej stronie ciała, kolana powyżej kostek itp., rozumie osie symetrii i potrafi określić w przybliżeniu np. środek ludzkiego ciała, środek obrazka itp. Ostatni etap prawidłowego kształtowania się orientacji przestrzennej to umiejętność poprawnego określania położenia i stosunku przedmiotów i  ludzi względem siebie oraz wyznaczanie kierunków „od” i „do” danego punktu, człowieka czy przedmiotu.

W ten sposób dziecko uczy się porównywać dwa przedmioty pod względem jednego lub kilku kryteriów, np. wie, że krzesło stoi bliżej klocków niż misia, ale dalej niż lalki. Z czasem dziecko uczy się porównywać w ten sposób coraz większą liczbę elementów według wzrastającej liczby kryteriów.

Dziecko, które nie potrafi uporządkować otoczenia, w szkole będzie miało poważny problem z opanowaniem wielu treści, dlatego już od samego początku należy dawać mu jak najwięcej okazji do ćwiczenia tej funkcji. Nieprawidłowości w zakresie orientacji w otoczeniu i schemacie ciała najczęściej są związane z zaburzoną i w pewnym stopniu nieprawidłową percepcją, analizą oraz syntezą wzrokową. Jeżeli dziecko ma zaburzoną orientację przestrzenną tylko wybiórczo, potrafi prawidłowo rozpoznać, przerysować, odwzorować wszelkiego rodzaju kształty graficzne, ale popełnia wiele błędów w trakcie odwzorowywania kształtów o układzie asymetrycznym wzdłuż linii pionowej lub poziomej.

Jak samemu, jako rodzic lub opiekun zdiagnozować, czy dziecko prawidłowo orientuje się w przestrzeni? Pomocne będą wskazówki, które zawrzemy w kolejnym artykule.

Autor: Małgorzata Chorąży-Gomoła, pedagog