Cóż to takiego autorytet i jak być prawdziwym autorytetem? Jak twierdzą niektórzy uczeni (Żebrowska, Łuczyńska, Badura), autorytet ujawnia się w relacji z innymi, jest wynikiem interakcji między co najmniej dwoma osobami i wyraża się jednocześnie w wywieraniu wpływu na kogoś oraz w uznawaniu kogoś i podporządkowaniu się komuś.

Autorytet występuje zatem tylko wtedy, gdy mamy do czynienia z obopólną relacją, podczas której dochodzi do współdziałania osób i gdy jedna z nich budzi uznanie drugiej.

Każde dziecko w procesie rozwoju potrzebuje autorytetów. Bez nich będzie miało trudności z prawidłowym funkcjonowaniem w otaczającym je świecie. Wchodząc w relację z dzieckiem, osoba będąca autorytetem, darzona szacunkiem, podziwem, zaufaniem wprowadza dziecko w świat prawa, zasad moralnych. Poprzez swoje kompetencje i wiedzę  wyjaśnia i uczy, a wywierając wpływ sprawia, że dziecko przyjmuje proponowane przez autorytet wartości i zaspokaja przy tym podstawową potrzebę poczucia bezpieczeństwa. Tak więc, jak łatwo zauważyć, w tej relacji każda ze stron uzyskuje pewne korzyści.

Autorytet w oczach dziecka buduje się od chwili pierwszego jego kontaktu z dorosłymi. Pierwszymi autorytetami w życiu dziecka będą rodzice, gdyż są pierwszymi osobami, które dziecko poznaje, zaspokajają jego potrzeby fizjologiczne i psychiczne. Rodzic to ten, kto wszystko potrafi, wszystko ma, wszystko może i we wszystkim pomoże. Czyli są dla dziecka całym światem. Bazą, na której ono może się oprzeć we wszystkich swoich poczynaniach. Dziecko postrzega rodziców jako wszechwładnych i to w pozytywnym sensie. Co więcej, potrzebuje tak ich postrzegać, bo zadaniem rodziców do czasu osiągnięcia przez dziecko dojrzałości jest zapewnianie mu wszystkiego, czego ono samo sobie zapewnić nie może. Bo tak jest, że dzieci są od dorosłych zależne, potrzebują ich opieki i troski, potrzebują też za nimi podążać i czuć się do nich przywiązane. Opiekunowie posiadają wiedzę i doświadczenie pozwalające wyjaśnić tajniki otaczającego świata. Rodzice jawią się jako autorytet, bo są postrzegani przez dziecko, jako ci, którzy mogą wszystko.

Warto jednak pamiętać, że choć budowanie autorytetu zaczyna się od narodzin, to jednak nie dzieje się to automatycznie. Sam fakt bycia rodzicem nie jest tożsamy z byciem autorytetem na zawsze. Budowanie autorytetu musi odbywać się codziennie, na drodze systematycznych działań. Okres wczesnego dzieciństwa to czas, którego nie można zaprzepaścić. W tym okresie relacje rodzic- dziecko pozwalają na budowanie autorytetu ze względu na obserwowanie u dzieci zjawiska:

– uległości wobec autorytetu, w wyniku której rodzic obdarzony taką rolą jest zdolny do sterowania zachowaniami, działaniami dziecka;

– uzależnienia, przejawiającego się potrzebą uzyskania wskazówek i dyrektyw autorytetu- rodzica- oraz pojawianiem się uczucia niepokoju bezradności w

przypadku jego braku.

Rolą nauczyciela przedszkola jest wspieranie rodziny w wychowaniu dziecka. Nauczyciel ma za zadanie dostarczyć dziecku doświadczeń i wiedzy, które pomogą zrozumieć i uporządkować świat. Rozwój dzieci w wieku przedszkolnym rządzi się pewnymi prawidłowościami, do których zaliczamy:

– egocentryzm w myśleniu,

– myślenie intuicyjne,

– naturalną ciekawość,

– eksperymentowanie poprzez bezpośrednie doświadczenie najbliższego środowiska fizycznego i społecznego,

– uczenie się różnicowania dobra i zła, co daje podwaliny początkom moralności opartej na autorytecie.

Najważniejszymi potrzebami psychicznymi dzieci są:

– poczucie bezpieczeństwa, rozumiane jako bezpieczeństwo fizyczne i społeczne, poczucie bycia akceptowanym, kochanym;

– poczucie własnej wartości – aprobata dla siebie samego i własnych działań zarówno w rodzinie, jak i w grupie rówieśniczej;

– poczucie, że życie ma sens i warto żyć, że doświadczenia dzieci i ludzi dorosłych są ciekawe, ważne i prawdziwe, a nie banalne, niepoważne i sztuczne;

– potrzeba pomocy w zrozumieniu doświadczeń- dzieci potrzebują dorosłych, którzy pomogą zrozumieć ich własny świat i przybliżą przeżycia innych ludzi;

– potrzeba autorytetu, jasnych i zrozumiałych granic- dzieci potrzebują w swoim otoczeniu takich dorosłych, którzy potrafią wytyczyć wyraźne granice, a jednocześnie dać dziecku zrozumienie, bliskość i akceptację, nawet jeśli postępuje ono niezgodnie z regułami.

Zatem autorytet wobec dzieci mają osoby określane mianem osób znaczących. Osoba uznana za znaczącą staje się autorytetem dla dziecka, co oznacza, że dostarcza ona wzorów zachowania w różnych sytuacjach, a relacje z nią stają się wzorem kontaktów z innymi osobami. Nagradzanie i karanie przez osoby znaczące ma szczególną moc – osoby te zwykle organizują warunki rozwoju dziecka. Autorytetami będą więc wszyscy ci, którzy nawiązują z dzieckiem przez dłuższy czas kontakt emocjonalny oraz wywierają wpływ przez przewagę, jaką mają nad dzieckiem z racji roli społecznej, funkcji czy właśnie owej relacji emocjonalnej.

Rolę osoby znaczącej początkowo pełnią rodzice, opiekunowie. To, co decyduje o autorytecie rodzica, zmienia się wraz z rozwojem dziecka. Rola rodziny w zaspokajaniu jego potrzeb ulega systematycznym zmianom. W wieku przedszkolnym coraz więcej potrzeb zaspokajanych jest poza rodziną. Dziecko, podejmując edukację przedszkolną, dostaje się pod wpływ coraz większej liczby oddziaływań osób z szerszego kręgu społecznego. Rodzice są na pewno nadal postrzegani przez dziecko jako osoby, które wiele mogą, są mądre, mają wiele umiejętności i przewyższają we wszystkich dziedzinach możliwości dziecka. Choć dziecko uważa, że rodzice nie ustępują pod względem wiedzy, umiejętności i mądrości innym dorosłym, to jednak zauważa, że babcia, czy pani z przedszkola posiadają pewne kompetencje, które mu imponują i które chce naśladować. Naturalne jest zatem, że te właśnie osoby zaczynają pełnić rolę autorytetów.

Rolę autorytetów mogą przejąć rówieśnicy, Często obserwujemy w grupie przedszkolnej liderów, którzy wywierają swoim zachowaniem wpływ na pozostałe dzieci. Są oni najczęściej wybierani do pełnienia ważnych ról, grupa liczy się z ich zdaniem i niejednokrotnie ich naśladuje.

W dobie łatwego dostępu do telewizji autorytetem dla dzieci w wieku przedszkolnym nierzadko stają się bohaterowie bajek i filmów. Ich znaczenie często jest tak ogromne, że nie należy go lekceważyć.

Autorytet to wzbudzenie szacunku do osoby znaczącej, liczenie się z jej zdaniem, szukanie w niej oparcia i pomocnika przy rozwiązywaniu różnych zadań. „Trzeba od każdego wymagać tego, co on może wykonać – podjął Król. – Autorytet polega przede wszystkim na rozsądku” (Antoine de Saint-Exupery „Mały Książę”)

Autor: Małgorzata Chorąży-Gomoła, pedagog